ديروز سالروز «عقد اخوت» از سوي پيامبر خدا(ص) در مدينه بود.
هرچند جامعه مدينه دوران پيامبر در ميان خود، شخصيتها و اصحاب برجستهاي از مهاجرين و انصار مانند سلمان، ابوذر، مقداد و در صدر همه آنان، وصي بلافصل رسول گرامي اسلام، حضرت علي(ع) را داشت، نميتوان منكر اين حقيقت تاريخي شد كه هنوز رگههاي عصبيت قومي، قبيلهاي در آن به چشم ميخورد. وجود اين گرايشهاي البته ضعيف شده در ميان امت متحدهاي كه پيامبر بر مبناي وحي الهي به دنبال آن بود، چيزي نبود كه از ديد تيزبين پيامبر(ص) به دور بماند. آنچنان كه ديديم، پس از رحلت ايشان كه جمعي، مجلس سقيفه بنيساعده را براي تعيين خليفهاي از سوي خود تشكيل دادند، بحث فضل و تقدم و فخرفروشي انصار و مهاجرين تا به كجا رسيد! انگار نه انگار تا روزهاي پيش، از زبان مبارك رسول خدا(ص) شنيده بودند كه هيچ عربي بر غيرعرب و غيرعربي بر عرب ديگر، جز به تقواي الهي برتري ندارد؛ قضيه عرب با عرب كه ديگر جاي خود داشت.
در دوازدهم ماه مبارك رمضان به دستور پيامبر، مراسم عقد اخوت بين مسلمانان مدينه برگزار شد و پيش از همه، خود پيامبر با علي بيعت كرد و شايد نتوان لقبي زيباتر از لقب «برادر رسول خدا» در ميان القاب حضرتش ـ كه درود خدا بر او و اولاد طاهرش باد ـ پيدا كرد. هرچند همه القاب علي همچون خود او زيبا هستند، اين يكي را حلاوتي ديگر است و چه زيبا بر سر در حرمش، اين عبارت حك شده است كه: «السلام عليك يا اخا رسول الله»؛ سلام بر تو اي برادر رسول خدا!
اينكه پيامبر اين ماجرا را از خودش و علي آغاز ميكند، براي آن است كه مسئله براي ديگران جا بيفتد و انجام آن براي آنان سخت نباشد.
آن گونه كه از متون تاريخي برميآيد، رسول خدا از نخستين كارهايي كه در ماههاي اول ورودشان به مدينهانجام دادند، اين بود كه بنا بر فرمان خدا، مأمور شدند، بين مهاجرين و انصار، كه دو پايه اصلي و تكيهگاه مردمي حضرتش در دوران سخت مكه و هجرت به مدينه بودند، عقد اخوت و پيمان برادري برقرار كنند؛ بنا بر اين پيمان، كه هرگز جنبه تشريفاتي و نمادين نداشت، دو طرف عقد برادري، با يكديگر پيمان ميبستند كه در حضر و سفر، كمك كار و يار و ياور هم باشند و در صورت احتياج و فقر، ديگري اموال خود را با او تقسيم كند.
اين تاكتيك به گونهاي در جامعه مدينه مؤثر واقع شد كه مردم وقتي يك طرف پيمان را ميديدند، با توجه به شناختي كه از طرف مقابلش داشتند، او را برادر فلان شخص صدا ميكردند؛ مثلا گاه كه ابوذر را ميديدند، به يكديگر ميگفتند، برادر سلمان آمد.
بر مبناي آيهاي كه نازل شد (آيه 6 سوره احزاب)، مفسران؛ اعم از شيعه و سني چنين برداشت كردهاند كه بنا بر اين پيمان الهي، برادر ميتواند برادر دينياش را پس از ارحام و نزديكاني كه از او بنا بر كتاب خدا ارث ميبرند، نيز در زمره كساني قرار دهد كه از او ارث ميبرند و اين از شگفتيهاي اين دين است كه دامنه اخوت غير«نسبي» را به ارث ميرساند.
و اين امر به خوبي در آيه مشهود است: «من المؤمنين و المهاجرين الا ان تفعلوا الي اوليائكم مروه». نكته لطيف در اين عبارت، آن است كه از انصار به مؤمنان ذكر شده، حال آنكه مهاجرين هم جزو مؤمنين هستند. آيه به صراحت ميفرمايد: اگر درباره اوليا و دوستانشان معروف و كار نيكي سفارش كنند، اين امر پذيرفته شده است.
جدا از جنبههاي حقوقي، عقد مؤاخات تأثيرات سياسي و اجتماعي عمدهاي نيز در مدينةالنبي پديد آورد. پيامبر محلي را تعيين كرد و برخي را به اختيار خودشان نهاد و فرمود، همديگر را در آغوش بكشند و «برادر» بنامند؛ ابوذر با سلمان، عمر با ابوبكر! و عبدالله بن عوف با يكي از نصاراي تازه مسلمان شده! و عبدالله بن ابي (منافق معروف) با بلال حبشي كه البته تا قيافه بلال را ديد كه ميخواست او را در آغوش بكشد، تمسخري كرد و از محل، به نشانه اعتراض خارج شد.
اكنون كه 1427 سال قمري از اين رويداد مهم ميگذرد و فضاي رمضان، جانهاي مؤمنان را به تسخير خود درآورده و دلهاي اهل ايمان را به ضيافت عشق فرا خوانده و در مسير نسيم رحمت الهي نشانده و جامعه ما در معرض اين پيمان قرار گرفته است، كاش پيامبر خدا(ص) بود و بين سران و مسئولان و دستهجات و احزاب سياسي موجود در جامعه ما، حكم خدا را دوباره اجرا ميكرد!
كاش، دوستان مؤتلفهاي، ياران مشاركتي را عملا برادر خود بدانند و برادران انصار حزبالله، دوم خرداديها را منافق نخوانند و برخي از دوم خرداديها نيز به آنان لقبخشونتطلب ندهند. كاش، ميشد تلويزيون كه در سالها قبل، مراسم افطار همه احزاب را در حضور رهبري پخش ميكرد، مراسم در آغوش كشيدن صادقانه و برادرانه دولتمردان پيشين و كنوني و گرايشهاي گوناگون را براي جامعهاي كه تشنه وحدت و محبت و رأفت است و بيش از هر زمان ديگر دشمنانش، به تلاش و تجزيه انسجام او ميانديشند، نيز نشان ميداد.
خدا كند آيه 6 سوره احزاب در دفاتر همه احزاب آويخته شود تا بدانند پيمان برادري كه حتي از آن ارث ميتواند برخيزد، حكم خداست و نبايد هيچ مسئلهاي، اعم از گرايشهاي سياسي و فرهنگي و... به آن آسيبي برساند.
خدا كند پيمان برادري از سوي مقامات نظام در ميان مسئولان منعقد شود تا بهترين هديه، الگو و عبرتي از ايران اسلامي براي مسلمانان ديگر ممالك اسلامي باشد.
سال، سال رسول اكرم(ص) است و اينك سنت او فراروي همگان است و رمضان، بهترين و مناسبترين زمان براي پياده شدن اين سنت مبارك پيامبر.
خدا كند با خروج ما از ماه مبارك، هرچه كينه نسبت به برادران ديني خود داريم، از دلهايمان پاك شود.
